Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Nedir? Evreleri ve Tedavisi

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı, uzun süreli ve yoğun alkol kullanımına bağlı gelişen, karaciğerde hasara yol açabilen ilerleyici bir hastalıktır.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Nedir?

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı, uzun süredir ve yoğun alkol kullanımına bağlı olarak karaciğerde hasar gelişmesi durumudur. Karaciğer, vücut için yararlı bazı vitamin, protein gibi maddeleri üreten ve toksik maddeleri vücuttan uzaklaştıran bir organdır.

Hasar aldığında bu fonksiyonları yerine getirmekte zorlanmaya başlar. Hastalık ilerledikçe karaciğer hücreleri daha da zarar görür ve bu durum ağırlaşarak kalıcı hâle gelebilir.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Nedenleri

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığının en önemli nedeni düzenli, uzun süreli ve yoğun alkol tüketimidir. Erkeklerde günlük 40-60 gram, kadınlarda ise 20-30 gram alkol alımı kriter olarak kabul edilebilir. Bu miktarda alkolün 10 yıl ve üzeri sürelerde kullanılması önemlidir.

Süre uzadıkça hastalığın gelişmesi daha da kolaylaşır. Her alkol kullananda Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı gelişmeyebilir. Burada süre, kişinin genetik yatkınlığı, karaciğer rezervi ve beslenme durumu da önemlidir.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Risk Faktörleri

En kritik risk faktörü uzun süre ve yüksek miktarda alkol kullanımıdır. Günlük tüketilen miktar ve süre arttıkça risk doğrusal olarak artış gösterir. Kadınlarda risk daha fazladır. Çünkü karaciğerin alkole karşı direnci daha düşüktür. Daha az miktarda alkol, daha kısa sürede kadınlarda hastalığa neden olabilir.

Diğer bir risk faktörü genetik yatkınlıktır. Irklar arasında da farklılık mevcuttur. Obezite, beslenme bozukluğu ve viral hepatit gibi kronik karaciğer hastalıklarının olması riski artırmaktadır. Aynı zamanda sigara ve diyabet de riski artırıcı rol oynar.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Belirtileri

Erken dönemde fazla bulgu görülmez. Süreç ilerledikçe halsizlik, yorgunluk, bacaklarda şişlik, gözlerde ve ciltte sararma, kilo kaybı, iştahsızlık, bulantı, güçsüzlük, kas kaybı, beyin sisi, karında ağrı ve hassasiyet görülebilir.

Daha ileri vakalarda karında sıvı birikmesi ve şişlik, kaşıntı, sarılıkta artma, ciltte morarmalar, burun ve mukozalarda kanama, erkeklerde meme büyümesi (jinekomasti), avuç içlerinde kızarıklık saptanır. Hastalığın artık son evrelerinde bilinçte bulanıklık, uyku hâli, kanlı kusma, melena ve nefes darlığı gelişebilir.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Tanısı

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığında tanı, hastanın alkol kullanım öyküsü varlığında kan testleri, görüntüleme ve muayene bulgularıyla konulmaktadır. Karaciğerde oluşan hasarın derecesi ve evresini saptamak tedavi planı için çok önemlidir.

Çünkü çok erken dönemde saptanıp tedavi edilen hastalar hiçbir bulgu kalmayacak şekilde tedavi edilebilirler. Siroza kadar ilerlemiş bir hastada tedavi daha zor ve uzun soluklu olacaktır.

Fizik muayenede karaciğerde büyüme, sarılık, karında şişlik, batında asit, bacaklarda şişlik, ciltte damar çatlakları gibi bulgular saptanır.

Kan testlerinde AST, ALT, GGT, ALP, bilirubin ve PTZ-INR değerlerinde artış olur. Albümin değeri düşer. Özellikle AST/ALT oranının 2’den büyük olması alkole bağlı karaciğer hastalığı açısından önemlidir. Çünkü diğer karaciğer hastalıklarında genelde ALT ön planda artış olur.

Görüntülemede ultrasonografi, FibroScan, MR ve BT kullanılabilir. Buradaki ana görünüm yağlı karaciğerdir. Hastalık ilerledikçe siroz görünümü gelişebilir. Nadiren karaciğer biyopsisine ihtiyaç olmaktadır.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Evreleri

Alkole bağlı karaciğer hastalığı, karaciğerde oluşan hasarın derecesine göre üç evrede değerlendirilir. Erken dönemde yalnızca yağlanma görülürken, süreç ilerledikçe iltihaplanma ve hücre hasarı gelişebilir. Tedavi edilmeyen olgularda ise karaciğer sirozu oluşabilir.

Alkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı

Hastalığın en erken evresidir. Karaciğer hücreleri içinde yağ molekülleri birikmeye başlar ve karaciğer yağlanması gelişir. Çoğunlukla bu evrede hastalarda bir şikâyet gözlenmez. Bazı hastalarda hafif halsizlik, yorgunluk ve sağ üst kadranda hassasiyet gibi nonspesifik bulgular olur. Bu evrede hastalık fark edilir ve alkol bırakılırsa karaciğer tama yakın şekilde iyileşir.

Alkolik Hepatit

Bu evrede sadece karaciğerde yağlanma yoktur. Hücrelerde iltihap ve hücre hasarı mevcuttur. Karaciğer hücreleri ödemlenir, hasarlanır ve şiddetine göre hücre yıkımı başlar. Sarılık, ateş, halsizlik, iştahsızlık, bulantı-kusma ve karın ağrısı olur. Daha şiddetli hastalarda bilinçte değişiklik ve asit gelişimi oluşabilir. AST ve ALT yükselir. AST/ALT oranı > 2 olur. PTZ uzayabilir. Bilirubin yükselip albümin değerinde gerileme oluşabilir. Sadece alkolün bırakılması yeterli olmaz. Mutlaka destek tedavisi de yapılmalıdır.

Siroz

Artık karaciğerin rezervlerinde ciddi azalma oluşmuştur. Karaciğer sentezlediği maddeleri üretemez ve vücuttan atılması gereken toksinleri temizleyemez durumdadır. Aynı zamanda pıhtılaşma faktörlerinin üretimi de bozulmuştur. Önceki evrelerde görülen belirtilere ek olarak bilinçte bulanıklık (hepatik ensefalopati), özofagus varisleri, kanlı kusma ve kas erimesi gelişebilir.

Maddrey Diskriminant Faktör (MDF) ismi verilen ve özellikle alkole bağlı karaciğer hastalığında hastalığın şiddetini ve prognozunu değerlendirmek için kullanılan bir skorlama sistemi vardır. Bu skorlama ile hastalığın ciddiyeti, kısa süre içinde oluşabilecek ölüm riski ve kortikosteroid tedavi ihtiyacı saptanmaktadır. Bu skorlama sisteminde protrombin zamanı (PTZ) ve total bilirubin değeri kullanılmaktadır.

MDF = 4.6 × (PTZ - Referans PTZ değeri) + Total Bilirubin

MDF puanı 32’den yüksekse hastanın prognozunun kötü olacağı anlamına gelmektedir.

Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığı Tedavisi

Alkolün bırakılması, beslenmenin düzenlenmesi ve takviyelerin verilmesi tedavinin temelini oluşturur. Alkole bağlı karaciğer hastalığında alkolün bırakılması tüm evrelerde önemlidir. Erken evrelerde tama yakın iyileşme sağlarken, sirozda da hastalık açısından karaciğerin kendini toparlamasına yardımcı olacaktır.

• Hastalarda yoksunluk oluşacağı için psikiyatri ile konsülte edilip tedavi verilebilir.
• Hastaların beslenmeleri çoğunlukla bozulduğu için vitamin ve mineral depoları boşalmıştır. Vitamin ve mineral desteği mutlaka yapılmalıdır.
• Bazı ileri evre hastalarda kortikosteroid tedavisi faydalı olabilir.
• Oluşabilecek enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi uygulanır.
• Artık çok ilerlemiş ve tıbbi tedaviye cevap vermeyen hastalarda karaciğer nakli düşünülebilir.