Karaciğer Yağlanması Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde aşırı yağ birikmesi sonucu gelişen ve tedavi edilmezse ciddi karaciğer hasarına yol açabilen bir hastalıktır.

Karaciğer Yağlanması Nedir?

Karaciğer içindeki hücrelerde yağ birikmesi %5’in üstüne çıktığı zaman yağlanmadan bahsedilmektedir. Yağlanma oranı arttıkça bulgularda da artış göstermektedir. Hepatik steatoz olarak adlandırılmaktadır.

Karaciğer Yağlanması Neden Olur?

En sık sebebi obezitedir. Bunun dışında alkol tüketimi, diyabetes mellitus, kolesterol yüksekliği, hareketsiz yaşam, kötü ve yüksek karbonhidratlı beslenme, ilaç kullanımı nedenlerine bağlı olarak gelişmektedir.

Karaciğer Yağlanması Belirtileri

Halsizlik ve yorgunluk en sık belirtilerdir. Sağ üst kadranda ağrı, hassasiyet, iştahsızlık, sarılık, şişkinlik, bulantı, beyin sisi, karaciğer enzimlerinde yükseklik, bacaklarda şişlik, kaşıntı görülebilmektedir.

Karaciğer Yağlanması Tanısı

Öncelikle hasta öyküsü çok önemlidir. Hastanın kilo durumu, kullandığı ilaçlar, şeker hastalığı varlığı ve alkol kullanımı sorgulanmalıdır. Sonrasında kan tetkiklerine bakılır. En sık bakılan değerler (AST, ALT, GGT, ALP, bilirubin, glukoz, HbA1c, kolesteroller, ürik asit).

Sonrasında mutlaka görüntüleme yöntemleri ile değerlendirme yapılmaktadır. Ultrasonografi en yaygın kullanılan tetkiktir. MR ve BT daha nadir kullanılır. Ayrıca FibroScan denilen ve elastografi yöntemiyle çalışan tetkikte yağlanma derecesi ve karaciğer sertliği detaylı olarak anlaşılabilmektedir.

Son olarak da karaciğer biyopsisi yapılabilmektedir. Son yıllarda biyopsiye ihtiyaç azalsa da bazı hastalarda halen geçerliliğini korumaktadır.

FIB-4 denilen, karaciğerdeki ileri yağlanma ve fibrozis riskini anlamaya yönelik bir hesaplama da kullanılabilir. Burada yaş, AST, ALT ve trombosit sayısı ile bir hesaplama yapılarak biyopsi yapmadan riskli kişiler ayırt edilebilir. FIB-4 skorunda <1.3 düşük risk, 1.3-2.6 orta risk, >2.6 ise fibrozis açısından yüksek riskli olarak değerlendirilmektedir.

Karaciğer Yağlanması Evreleri

Öncelikle basit yağlanma (hepatosteatoz) ve iltihaplı yağlanma (steatohepatit-NASH/MASH) olarak ayrılır. Basit yağlanmada belirti çok beklenmez. Kilo verilmesi ile ciddi rahatlama sağlanır.

Steatohepatit ise alkol kullanımı olmayan hastalarda karaciğerde gelişen iltihaplı karaciğer yağlanmasıdır. Burada yağlanmaya ek olarak karaciğer sertleşmesi yani fibrozis gelişebilmektedir. Fibrozis gelişmesi, karaciğer sirozuna giden yolun başlangıcı olarak düşünülmelidir. Ancak fibrozis de evrelere ayrılır. F0-F1-F2-F3-F4 olarak evrelenir. F4 siroz olarak düşünülmelidir.

Fibrozisin erken dönemlerinde uygun tedavi ile siroza gidiş yavaşlatılıp durdurulabilmektedir. Bu nedenle hastalığın erken döneminde yakalanıp tedavi edilmesi çok önemlidir.

Karaciğer Yağlanması Tedavisi

Tedaviye yaşam tarzı değişiklikleri ile başlanmalıdır. Kilo verilmeli, alkol tüketimi sınırlandırılmalı, hareketli ve egzersiz içeren bir yaşam tarzı benimsenmelidir. %5-10 kilo vermek yağlanma üzerine çok olumlu etki yapmaktadır.

Sonrasında karaciğer yağlanmasına neden olan durum net bir şekilde saptandıysa buna yönelik bir tedavi planlanmalıdır. İlaçlar gözden geçirilmelidir. Özellikle kortizon, bazı diyabet ilaçları, bazı hormon ilaçları, romatizma için kullanılan bazı ilaçlar ve antipsikotikler karaciğer yağlanmasına neden olabilir.

Son yıllarda karaciğer yağlanması tedavisinde kullanılan bazı etkili tedaviler ortaya çıkmıştır. Resmetirom, 2024 yılında FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından onaylanmış, MASH tedavisinde kullanılan bir ilaçtır.

Ayrıca GLP-1 analogları olarak bilinen zayıflama iğnelerinin de karaciğer yağlanması üzerinde ciddi olumlu etkileri olduğu saptanmıştır. ESSENCE çalışmasında GLP-1 analoglarının yağlanmayı azalttığı ve siroza gidişi durdurduğu izlenmiştir. Bu anlamda tedavide yaygın olarak kullanıma girmiştir.

Karaciğer Yağlanması Yaşam Tarzı

• Öncelikle kilo verilmesi kritik olacaktır. %5 kilo kaybı karaciğer yağlanmasında azalma, %10 kilo kaybı ise fibroziste düzelme sağlamaktadır.
• Beslenmenin düzenlenmesinde şekerli gıdalar, paketli yiyecekler, alkol, işlenmiş şarküteri ürünleri ve doymuş yağlar kesinlikle tüketilmemelidir. Sebze-meyve, zeytinyağı, bakliyat, balık, yoğurt-kefir, kuruyemişler, enginar ve lifli gıdalar tercih edilmelidir.
• Egzersiz mutlaka yaşama dahil edilmelidir. Haftada 4 kez yaklaşık 60 dakika aerobik egzersiz (koşu, tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet vb.) faydalı olacaktır. Düzenli ve gece saatlerinde 7-8 saatlik uyku önemlidir.
• Şok diyetlerden kaçınılmalıdır. Kilo almak karaciğer yağlanmasını artırır, bunu net olarak biliyoruz. Ancak şok ve ani yoğun kilo vermek de karaciğerde yağlanmaya sebep olabilmektedir.
• Günde 1-2 fincan kahve (filtre kahve-Türk kahvesi) karaciğer yağlanmasında işe yaramaktadır.
• Günlük 2 litre su içilmesi karaciğer yağlanması için olumlu olarak değerlendirilebilir.