İdrar Tetkikleri: Bilirubin, Ürobilinojen ve Amilaz

Gastroenteroloji İdrar Tetkikleri tam idrar tahlili, bilirubin, ürobilinojen, amilaz, lipaz ve toksik madde analizlerini içerir.

Gastroenteroloji İdrar Tetkikleri

Gastroenteroloji tanı, tedavi ve takip süreçlerinde bazı idrar tetkikleri kullanılabilmektedir. Başlıca idrar bilirubin, idrar ürobilinojen, 5-HIAA (5-hidroksiindolasetik asit), idrar porfirin ve porfobilinojen, D-ksiloz, idrar pankreas testleri (amilaz, lipaz) kullanılmaktadır. İdrar testleri çok sık kullanılmamakla birlikte bazı durumlarda tanı ve takip için faydalı olabilmektedir.

Tam İdrar Tahlili (TİT)

İdrarın genel değerlendirilmesi için kullanılan çok pratik, ucuz ve kolay bir testtir. İdrarın fiziksel görünümünü ve mikroskobik olarak içerdiği hücreleri gösterir. Renk, berraklık, pH, protein, glukoz, nitrit, eritrosit, lökosit ve kristal içeriği değerlendirilir. İdrarda protein kaçağı, idrar yolu enfeksiyonu gibi durumlarda tanı koymaya yardımcı olur. Gastroenterolojide kullanım alanı kısıtlı olsa da idrar bilirubini karaciğer hastalıklarında, keton ise Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıklarında kullanılabilmektedir.

Bilirubin

İdrarda normal şartlarda bilirubin bulunmaz veya çok düşük seviyelerde saptanabilir. İdrarda bilirubin bulunması, direkt bilirubinin yani suda çözünebilen formunun kanda yükselmesi sonucunda ortaya çıkar. Bu durum karaciğer, safra kesesi ya da safra yollarına ait hastalıklarda görülebilmektedir. Akut viral hepatit, safra yolu taşı, kolanjit, karaciğer sirozu, DILI (Drug-Induced Liver Injury - ilaca bağlı karaciğer hasarı), safra yolu kanseri ve pankreas başı kanseri gibi durumlarda artış gösterebilir.

Ürobilinojen

Bağırsakta bulunan bakteriler bilirubini parçalayarak ürobilinojene dönüştürür. Bunun bir bölümü bağırsaklardan yeniden emilir ve karaciğere döner, diğer kısmı ise böbrekler yoluyla idrardan atılır. Renksizdir. Ürobilinojenin az miktarda idrarda bulunması normal bir durumdur. Bazı karaciğer hastalıklarında ve hemolitik hastalıklarda idrar seviyeleri artabilir. Safra yolu tıkanıklıklarında ise idrar ürobilinojeni azalır veya kaybolur.

Amilaz ve Lipaz (İdrar)

Eskiden idrar amilazı ve lipazı daha sık kullanılırken, günümüzde daha hassas kan tetkiklerinin geliştirilmesiyle birlikte önemini büyük ölçüde yitirmiştir. Vücutta birçok organda amilaz üretilebilir ancak en sık kaynak pankreastır. Kanda amilaz yükseldiğinde idrara geçmeye başlar. Spot idrar amilaz değeri laboratuvarlar arasında farklılık göstermekle birlikte genellikle 20-450 IU/L arasındadır. Bu değerin yüksekliğinde bir patolojiden söz edilebilir. Artışı pankreatit, travma, pankreas kanalı tıkanıklığı, kabakulak, mide ülseri, bağırsak obstrüksiyonları, mezenterik iskemi, ektopik gebelik, akciğer hastalıkları, ketoasidoz ve akut apandisit gibi durumlarda görülebilir.

İdrar lipazı temel olarak pankreas hastalıklarında değerlendirilmektedir. Lipaz pankreas dışı organlarda üretilmez.

İdrarda Ağır Metaller ve Toksik Maddeler

Vücutta biriken ya da sık maruz kalınan zararlı maddelerin tanısında ve tedavi takibinde kullanılan testlerdir. Özellikle arsenik, kurşun, cıva, kadmiyum, bakır ve demir gibi parametreler değerlendirilebilmektedir. Ayrıca opioid, kokain, amfetamin ve benzodiazepin metabolitleri de idrarda saptanabilir. Gastroenteroloji pratiğinde karaciğer hastalıkları, zehirlenmeler, Wilson hastalığı, hemokromatozis ve açıklanamayan bulantı-kusma gibi durumlarda kullanılabilir.