Gastrit Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi

Gastrit, mide iç yüzeyinin iltihaplanmasıyla oluşan; ağrı, yanma ve hazımsızlık gibi belirtilerle görülen mide hastalığıdır.

Gastrit Nedir?

Mide iç duvarının iltihaplanmasına gastrit denilmektedir. Bu tabir genel olarak tüm mide yanması, ekşime gibi durumlarda kullanılsa da mide duvarında bulunan mukozanın iltihap hücrelerince tahriş edilmesine denilmektedir. Birçok sebebe bağlı olarak gastrit gelişebilir. Normalde mide kendi ürettiği sindirim enzimleri ve asite karşı dayanıklıdır. Birçok durum bu direnci kırar ve midede gastrit gelişebilir.

Gastrit Nedenleri

Birçok sebep gastrite neden olabilir. Mideyi döşeyen tabaka incelip iltihaplandığında gastrit oluşur. Kötü ve düzensiz beslenme, uzun açlık, yoğun asitli gıda tüketilmesi, fazla çay-kahve ve alkol içilmesi, baharatlı ve yağlı gıdalar, sigara, çok ağrı kesici kullanmak, helikobakter pilori dediğimiz mide mikrobu, safranın mideye fazla gelmesi (alkalen reflü gastrit), çok sıcak ve soğuk gıda tüketilmesi ve kronik stres gastrite neden olabilir.

Gastrit Belirtileri

Hastadan hastaya belirtiler değişebilir. Bazı hastalarda ağrı eşiğinin yüksek olmasına bağlı olarak yoğun gastrit olmasına rağmen hafif bulgular olur. Bazı hastalarda ise küçük bulgular yoğun şikayetlere neden olabilir. 

En sık belirtiler mide yanması, ekşime, ağız kokusu, ağızda ekşi tat, sırta vuran ağrı, göğüs ağrısı, hazımsızlık, şişkinlik, bulantı-kusma, iştahsızlık, açlıkta artan mide yanması, yemek sonrası dolgunluk, geğirme gelişebilir.

Gastrit Teşhisi

Öncelikle hastanın hikayesi dikkatli bir şekilde dinlenmelidir. Şikayetler, ne kadar zamandır olduğu, kilo kaybı olup olmadığı, ilaç kullanıp kullanmadığı, beslenme, uyku ve stres durumları detaylı bir şekilde öğrenilmelidir. Gerekli görülmesi durumunda bazı tetkikler gastrit tanısı için önemlidir.

En sık kullanılan tanı yöntemi endoskopidir. Endoskopi yemek borusu, mide ve ince bağırsağın iç yüzeyini değerlendirmeye yarayan ucu ışıl ve kameraya sahip cihazlardır. Bu sayede mide net bir şekilde görülebilir. Mide içinde kızarıklık, ülser, yara, safra gibi durumlar saptanabilir. Biyopsi alınarak helikobakter pilori varlığı tespit edilebilir.

Özellikle uzun süren ve sık tekrar eden şikayetler, ilaca cevap vermeyen şikayetlerin varlığı, gece uykudan uyandıran ağrı, kilo kaybı, ailede mide kanseri olması gibi durumlar varlığında mutlaka endoskopi yapılmalıdır.

Gastrit Çeşitleri

Öncelikle gastrit ikiye ayrılır. Akut ve kronik gastrit. Akut gastritler ani oluşan ve kısa süreli durumlardır. Ağır stres, aşırı soğuk-sıcak gıda ve içecek tüketilmesi, ağır, yağlı, baharatlı yemekler, aşırı alkol, enfeksiyonlar ve yoğun ağrı kesici ilaç (NSAID) neden olabilir.

Kronik gastritler yavaş gelişen, şikayetlerin hafiften başlayıp daha yoğuna doğru zamanla geliştiği gastritlerdir. Kronik maruziyet önemlidir. En sık sebebi helikobakter pilori denilen midede yerleşip iltihap yapan bakteridir. Türk toplumunda yaygındır. Yaklaşık %60 kişide pozitif olarak saptanabilir. Her helikobakter pilori pozitif bireyde gastrit yapmaz. Bağışıklığın düştüğü ve mide iç yüzeyinin direncinin azaldığı durumlarda gastrit bulguları oluşturur. Tedavi edilmediği sürece şikayetler gittikçe artış gösterir.

Diğer kronik gastrit sebebi alkalen reflü gastrittir. Burada safra kesesi ya operasyonla alınmıştır. Ya da safra kesesi düzgün işleve sahip değildir. Buna bağlı olarak safra mide içinde göllenir ve tahriş ederek gastrite neden olur. 

Diğer neden atrofik gastrittir. Burada çoğunlukla mide asidi azalmıştır. Mide içinde gıdalar yeterince sindirilemez. Buna bağlı olarak da mide zedelenmesi ve gastrit gelişir. Genellikle yaşlı bireylerde görülür. Bazen otoimmün gastrit durumları genç hastalarda da görülebilir. Hatta bu hastalar mide koruyucu dediğimiz proton pompa inhibitörleri kullandıklarında zaten az olan mide asidini daha da azaltacakları için şikayetleri fazlalaşır.

Kimyasal gastrit ise daha çok mideyi direk tahriş eden maddelere bağlı olarak gelişir. En sık sebep sigara, alkol, uyuşturucu, kimyasal maddeler, katkı maddeleri, sıcak-soğuk gıda ve içeceklerdir.

Gastrit Tedavisi

Hastaya özel bir tedavi planı yapmak gereklidir. Gastritin standart bir tedavisi yoktur. Ancak beslenmenin düzeltilmesi, gastrite kötü gelen gıdalardan uzaklaşılması, düzenli uyku ve stresten uzak kalmak tedavinin olmazsa olmazıdır.

Sonrasında mide koruyucu dediğimiz proton pompa inhibitörleri kullanılabilir. Bunlar mide asit üretimini azaltarak midenin iç yüzeyinin iyileşmesini sağlarlar. Fakat bu ilaçların uzun süre tüketilmesinin de yan etkileri vardır, bu sebeple doktor kontrolünde kullanım önemlidir.

Eğer spesifik bir nedene bağlı oluşmuş bir gastrit varsa burada duruma bağlı olarak tedavi verilmelidir.

Örneğin helikobakter pilori pozitif ise antibiyotik, mide koruyucu içeren 4lü tedavi kürleri uygulanmalıdır. Helikobakter pilori antibiyotik direnci yüksek bir bakteridir. Bu nedenler hastanın yaşadığı ülke, kullandığı diğer ilaçlar ve medikal hikayesine göre tedavi planlanmalıdır. Farklı bir deyişle Avrupa’da yaşayan bir hasta ile Türkiye’deki hastanın tedavi içeriği ve süresi aynı olmamalıdır.

Alkalen reflü gastritte problem safra birikmesine bağlı olduğu için diyet ve ilaç tedavisi kombinasyonu çok önemlidir. Az ve sık yemek yeme, uzun açlıktan sakınmak, yağlı ve yumurtalı gıdalardan uzak kalmak gerekmektedir. Buna safranın kıvamını ve tahrişini azaltacak ilaçlar eklenmelidir.

Atrofik gastritte ise mide asidi az olduğu için mide asidi ve enzimleri desteği yapılmalıdır. Mide koruyucu gibi mide asidini azaltan ilaçlar semptomları kötüleştirebilir.